Wat kunnen we nog geloven. Wie kunnen we nog geloven. Volgens AI is waarheid: het in overeenstemming zijn met de feiten en werkelijkheid. Het is een begrip dat ook synoniem is aan juistheid, echtheid en geldigheid. Er zijn verschillende filosofische opvattingen over de precieze betekenis, maar in essentie gaat het om het trouw zijn aan de werkelijkheid en het niet liegen.

Vroeger was het wel duidelijk en overzichtelijk; het houvast van de Bijbel, Paulus, de profeten. En je had natuurlijk de lokale nieuwsbladen. Daarna kregen we encyclopedieën met allerlei wetenswaardigheden. Ik heb er nog één staan. De grote Nederlandse Larousse. Staat heel mooi in onze boekenkast. En we hadden ook niet te vergeten de Dikke van Dale. Hierna kwam de mogelijkheid van internet: Wikipedia en zoekfuncties. Tegenwoordig is daar een keur aan chatboxen en AI bij gekomen. En niet te vergeten alle apps met social media en chatboxen. Maar zijn we echt wel wijzer geworden met al die nieuwe mogelijkheden. En gaan we alleen bij die technische mogelijkheden te rade of luisteren we ook nog wel eens naar goede raad. In een goed gesprek met vrienden of in je familie. Of een gesprek met iemand vanuit een artikel of goed boek. Er is veel wijsheid ook onder de mensen zelf!

Gelijktijdig met al die zoekmogelijkheden en chatboxen is er ook een andere beweging en klimaat ontstaan. Het ontkennen van wetenschap en onderbouwde journalistiek. En wat erger; de waarheid geweld aan doen door fake-nieuws. Velen laten zich kennelijk alleen nog ‘informeren’ door social media. Hier plaatsen mensen soms hun ongezouten mening en kwalijke gedachten op. Ook bij ons in de buurt. Deze week van het schrijven dezes nog de vele verwensingen aan het adres van de moeders (en instanties) van de gruwelijk mishandelde en verwaarloosde kinderen in Stadskanaal. Een op zichzelf verschrikkelijk en onverteerbare kwestie natuurlijk. Maar voor velen was het kennelijk al snel duidelijk. De ongezouten meningen en conclusies kwamen in meerdere berichten langs. En een paar dagen later de vele kwalijke reacties op het vinden van een lichaam van een overleden persoon in Ter Apel. De politie heeft nog een poging gedaan in meerdere berichten om al die gespuide onzin te herstellen maar dat leverde alleen nog maar meer ongeloof en ontkenning van de waarheid op. En niet te vergeten: de algoritmes. Meer van hetzelfde. Een versimpelde weergave van de werkelijkheid die door de algoritmes ook steeds op maat gesneden voor je wordt herhaald. Ieder zijn eigen werkelijkheid (bubbel) dus. Ik las ergens dat we daardoor opgesloten raken in onze eigen versie van werkelijkheid. We worden zelfs bang voor elkaar. Het cynisme, pessimisme en wantrouwen die het online zo goed doen, staan zo nieuwsgierigheid naar de ander en ook ontmoeting en gesprek in de weg. Zo creëren velen hun eigen waarheid en raken velen van het padje. Waar eindigt dit? Hoe is dit te keren?

Ik vind dat we terug moeten naar: wie het écht weet mag het zeggen!! Of zoals Appie Wijma het treffend zei in de pinksterdienst: “oordeel nooit zo maar, je weet nooit wat daarachter zit!!”


Ben Wanders, voorzitter PGOG
Column voor Leeftocht (juli/augustus 2026)